Naprawiać stary komputer w biurze czy kupić nowy?

W biurze rachunkowym wujka Leszka stoją cztery komputery. W sierpniu jeden z nich zaczął uruchamiać się tak długo, że pani z recepcji zdążała w tym czasie zrobić kawę, wypić połowę i odebrać dwa telefony. Wujek zadzwonił do mnie z pytaniem: „Kupować nowe? Wszystkie cztery?”.

Odpowiedziałem, że nie wiem, dopóki nie zajrzę. Zajrzałem. Dwa komputery uratowaliśmy za niewielkie pieniądze, dwa poszły na wymianę. Poniżej, jak podjąłem tę decyzję, bo ten sam schemat działa w każdej małej firmie.

Pytanie pierwsze: czy system jest jeszcze wspierany

Zacząłem od tego, a nie od śrubokręta, bo to może zakończyć dyskusję w minutę.

Microsoft zakończył wsparcie Windows 10 14 października 2025 r. Oznacza to, że standardowo nie ma już dla niego poprawek bezpieczeństwa. Firmy mogą wykupić płatny program rozszerzonych aktualizacji bezpieczeństwa (ESU) na ograniczony czas, ale to rozwiązanie przejściowe, a nie sposób na lata.

W biurze, które przetwarza dane klientów, komputer bez aktualizacji bezpieczeństwa to otwarte okno. Dlatego pierwsze pytanie brzmi: czy ten komputer może działać na Windows 11? Windows 11 ma wyższe wymagania sprzętowe, między innymi moduł bezpieczeństwa TPM 2.0 i procesor z listy obsługiwanych. Najprościej sprawdzić to narzędziem Microsoftu do sprawdzania kondycji komputera albo w ustawieniach Windows Update, który zwykle sam informuje, czy aktualizacja jest możliwa.

U wujka: dwa komputery spełniały wymagania, dwa nie. Te dwa, które nie spełniały, miały też swoje lata i to zamknęło temat. Poszły na wymianę.

Pytanie drugie: co naprawdę spowalnia komputer

Przy dwóch pozostałych zrobiłem diagnozę. Najczęstsze przyczyny wolnego komputera w biurze, od najczęstszej:

1. Stary dysk talerzowy (HDD)

Jeśli komputer ma kilka lat i nadal pracuje na tradycyjnym dysku talerzowym, to prawie na pewno jest to główny winowajca. Wymiana na dysk SSD to najtańsza i najskuteczniejsza modernizacja, jaką znam. Uruchamianie systemu skraca się z minut do kilkudziesięciu sekund, programy otwierają się wyraźnie szybciej.

Sprawdzisz to w Menedżerze zadań na karcie z wydajnością: jest tam opisany typ dysku. Jeśli dysk przez większość czasu pracuje na 100 procentach, a procesor się nudzi, masz odpowiedź.

2. Za mało pamięci RAM

Przy 4 GB współczesny system z przeglądarką i programem księgowym ledwo zipie. 8 GB to minimum, 16 GB daje spokój. W komputerach stacjonarnych dołożenie pamięci jest zwykle proste i tanie, trzeba tylko sprawdzić, jaki typ obsługuje płyta główna.

3. Kurz i przegrzewanie

Komputer, który latami stoi pod biurkiem, zbiera kurz jak odkurzacz. Zatkany radiator oznacza przegrzany procesor, a przegrzany procesor zwalnia, żeby się chronić. Czyszczenie sprężonym powietrzem i ewentualna wymiana pasty termoprzewodzącej potrafią zdziałać cuda. O tym, co ciepło robi z elektroniką, pisałem szerzej w tekście o upale i elektronice.

4. Zaśmiecony system

Programy uruchamiane przy starcie, stare wersje oprogramowania, pięć pasków narzędzi w przeglądarce. Porządki w autostarcie i odinstalowanie zbędnych programów to darmowa poprawa.

Pytanie trzecie: ile to kosztuje w porównaniu z nowym

Tu prosty rachunek, który pokazałem wujkowi. Ceny części skaczą, zwłaszcza pamięci, więc traktuj te kwoty orientacyjnie, jako rząd wielkości:

• dysk SSD 500 GB-1 TB to zwykle kilkaset złotych, do tego montaż i przeniesienie systemu, jeśli nie robisz tego sam,
• moduł RAM 8 GB to orientacyjnie od stu kilkudziesięciu złotych w górę, zależnie od typu pamięci,
• czyszczenie to często koszt symboliczny albo godzina pracy,
• nowy komputer biurowy z systemem to kilka tysięcy złotych, a jeśli trzeba dokupić monitor czy licencje programów, więcej.

Jeśli komputer spełnia wymagania aktualnego systemu, a modernizacja kosztuje, powiedzmy, do jednej czwartej ceny nowego, zwykle warto naprawiać. Komputer dostanie kilka dodatkowych lat.

Nie warto, gdy:

• komputer nie może dostać wspieranego systemu,
• naprawa zbliża się do połowy ceny nowego, bo za chwilę zepsuje się coś innego,
• psuje się płyta główna albo zasilacz w bardzo starym sprzęcie,
• czas pracowników kosztuje więcej niż sprzęt. Pięć minut czekania dziennie na uruchomienie to w skali roku kilkadziesiąt godzin. Policz, ile kosztuje godzina pracy twojego pracownika.

Zanim cokolwiek zrobisz: kopia zapasowa

Wymiana dysku, przeniesienie systemu, nowy komputer. Za każdym razem istnieje ryzyko, że coś pójdzie nie tak. Zanim ktokolwiek dotknie śrubokrętem komputera w biurze, sprawdź, czy dane są w kopii zapasowej, i czy ta kopia działa. U wujka mieliśmy to już ogarnięte, bo w czerwcu wdrożyliśmy regułę 3-2-1, którą opisałem w tekście o kopii zapasowej bez żargonu.

Co zrobić ze starym komputerem

Komputer, który idzie na wymianę, ma w sobie dane klientów. Nie wystarczy go wyłączyć i oddać.

• Dane trzeba trwale usunąć. Zwykłe skasowanie plików albo szybkie formatowanie nie wystarcza, bo dane da się odzyskać. Użyj funkcji resetu komputera z opcją czyszczenia dysku, specjalnego programu do bezpiecznego kasowania albo fizycznie zniszcz dysk, jeśli komputer idzie do utylizacji.
• Elektroodpady oddaj do punktu zbiórki albo sprzedawcy przy zakupie nowego sprzętu. Nie do zwykłego śmietnika.
• Sprawny komputer może komuś posłużyć po wyczyszczeniu, na przykład jako sprzęt do nauki. Ale tylko po trwałym usunięciu danych.

Jak to się skończyło

Dwa komputery dostały dyski SSD, dodatkową pamięć i czyszczenie. Uruchamiają się w niecałą minutę. Dwa nowe komputery wujek kupił z myślą o kolejnych pięciu latach, sprawdzając przy zakupie te same rzeczy, które sprawdza się przy każdym sprzęcie do pracy: pamięć, dysk SSD, porty. Stare dyski z wymienionych maszyn wyczyściłem programem do bezpiecznego kasowania, a same komputery wujek zawiózł do punktu zbiórki razem z zepsutą drukarką, która od roku stała w kącie „na części”.