Pierwsza godzina po przejęciu konta w mediach społecznościowych

W niedzielę rano dostałem wiadomość od kolegi ze studiów: „Hej, masz chwilę? Pilnie potrzebuję pożyczyć 500 zł na BLIK, oddam jutro”. Kolega, który zarabia więcej ode mnie i nigdy w życiu od nikogo nic nie pożyczał. Zadzwoniłem do niego. Odebrał zaspany i dopiero ode mnie dowiedział się, że od godziny „prosi” o pieniądze pół listy znajomych.

Przejęcie konta w mediach społecznościowych to jedno z najczęstszych zgłoszeń, z jakimi mierzą się zespoły bezpieczeństwa, takie jak CERT Polska. Liczy się czas. Poniżej plan na pierwszą godzinę.

Minuta 0-5: sprawdź, czy jeszcze masz dostęp

Spróbuj się zalogować. Od tego zależy dalszy plan.

Jeśli wciąż możesz się zalogować:

1. Zmień hasło od razu na nowe, długie i unikalne. Nie takie, jakiego używasz gdzie indziej.
2. W ustawieniach bezpieczeństwa znajdź listę aktywnych sesji lub urządzeń i wyloguj wszystkie inne.
3. Przejdź dalej do punktu o poczcie.

Jeśli nie możesz się zalogować, bo hasło nie działa, przejdź do sekcji o odzyskiwaniu konta. Ale najpierw zabezpiecz pocztę.

Minuta 5-15: poczta jest ważniejsza niż Facebook

Przestępca, który przejął konto w mediach społecznościowych, często próbuje też wejść na pocztę albo już na niej jest. Przez pocztę da się resetować hasła prawie wszędzie, więc przestępca z dostępem do skrzynki może po kolei przejmować następne konta.

• Zaloguj się na pocztę powiązaną z kontem i zmień hasło.
• Sprawdź, czy nikt nie ustawił przekierowania poczty na obcy adres ani filtrów, które usuwają wiadomości z serwisu społecznościowego. To klasyczny trik, żebyś nie dostawał powiadomień o zmianach.
• Włącz weryfikację dwuetapową na poczcie, jeśli jeszcze jej nie masz.

Minuta 15-30: odzyskaj konto przez oficjalną ścieżkę

Duże serwisy społecznościowe mają specjalne strony pomocy dla przejętych kont. Znajdziesz je w centrum pomocy serwisu, szukając hasła w stylu „moje konto zostało zhakowane” lub „przejęte konto”. Wpisuj adres samodzielnie albo wchodź przez oficjalną aplikację.

Uwaga, bo tu łatwo wpaść drugi raz:

• Nie korzystaj z „pomocy” oferowanej w komentarzach i wiadomościach. Po każdym publicznym wpisie „zhakowali mi konto” zlatują się fałszywi „specjaliści od odzyskiwania kont”. To oszuści, którzy chcą pieniędzy albo kolejnych danych.
• Nie płać nikomu za odzyskanie konta. Oficjalne procedury serwisów są bezpłatne.

Proces może wymagać potwierdzenia tożsamości: kodem na stary numer telefonu lub e-mail, nagraniem selfie wideo albo zdjęciem dokumentu. Bywa frustrujący i trwa. Nie odpuszczaj, ale też nie przyspieszaj go przez „pomocników” z internetu.

Minuta 30-45: ostrzeż znajomych

To jest moment, w którym realnie chronisz pieniądze innych ludzi.

• Napisz do najbliższych innym kanałem: SMS-em, telefonem, w innym komunikatorze. „Moje konto zostało przejęte, nie odpowiadajcie na prośby o pieniądze ani kody”.
• Poproś kilka osób, żeby zgłosiły twoje konto do serwisu jako przejęte. Zgłoszenia od znajomych mogą przyspieszyć reakcję.
• Jeśli masz inne konta (inny serwis, zawodowy profil), wrzuć tam krótką informację.

Najczęstszy scenariusz w Polsce to właśnie prośba o kod BLIK „na chwilę, bo nie mam dostępu do konta”. Kod BLIK przekazany komuś to jak pieniądze z portfela oddane do ręki. Warto, żeby wszyscy w rodzinie znali prostą zasadę: prośbę o pieniądze przez komunikator zawsze sprawdzamy telefonem do tej osoby. Głosem, nie wiadomością.

Minuta 45-60: sprawdź, co zmienił przestępca

Kiedy odzyskasz dostęp:

• dane kontaktowe: e-mail i numer telefonu przypisane do konta. Usuń te, których nie znasz,
• weryfikacja dwuetapowa: przestępcy czasem włączają ją na siebie, żeby utrudnić ci powrót. Wyłącz ich metodę, ustaw swoją,
• połączone aplikacje i strony, które mają dostęp do konta. Usuń wszystko, czego nie rozpoznajesz,
• administrowane strony, grupy i konta reklamowe: sprawdź, czy nie dodano nowych administratorów i czy nie uruchomiono reklam na twoją kartę,
• wysłane wiadomości i posty: usuń to, co wysłał przestępca, i przejrzyj, do kogo pisał.

Co dalej: zgłoszenia i zabezpieczenie na przyszłość

Jeśli ktoś stracił pieniądze, sprawa powinna trafić na policję. Incydent możesz zgłosić też do CERT Polska przez formularz na stronie incydent.cert.pl, zwłaszcza jeśli przejęcie zaczęło się od fałszywej strony logowania.

Jak zwykle dochodzi do przejęcia? Najczęściej przez wyciek hasła używanego w kilku miejscach, fałszywą stronę logowania (link w wiadomości w stylu „czy to ty na tym filmie?”) albo przekazanie komuś kodu z SMS-a. Obrona to trzy rzeczy:

1. Unikalne hasło do każdego serwisu, najlepiej z menedżera haseł. Opisałem, jak wdrożyłem to u rodziców, w tekście o menedżerze haseł zamiast zeszytu.
2. Weryfikacja dwuetapowa przez aplikację uwierzytelniającą albo klucz sprzętowy, a nie tylko SMS. Kody zapasowe zapisane w bezpiecznym miejscu.
3. Nigdy nie przekazuj kodów z SMS-ów i aplikacji. Żaden serwis, żaden znajomy i żaden „pracownik pomocy” ich nie potrzebuje. Te same zasady działają przy fałszywych SMS-ach o paczkach.

Kolega odzyskał konto po dwóch dniach. Jedna osoba z jego znajomych zdążyła wysłać kod BLIK. Bank nie zdążył zablokować transakcji. Od tamtej pory kolega ma weryfikację dwuetapową wszędzie, gdzie się da, i sam pilnuje tego u rodziców.